II
Non teñen que agradecerme
as JOTAS; eu sólo trato
de defender o seu foro
e tamén reivindicalo.
Onde se fai o que é justo,
meus amigos, n'hai alaudos:
a justicia é obrigación
de todo fiel cristiano.
JOTA e o nome do I
no grego alfabeto dado:
sea con I ou con JOTA,
leu sempre I o romano.
De ahí "Jesús" ou "Iesús"
o mesmo da, "monta tanto".
Por eso n'han reñer
os EQUIS desesperados.
A razón que eles tiveren
gardarémolla; seu canto
han de ter, o que lles toca
sin llo coller; ô contráreo.
ENXEMPRO non vai con JOTA,
que ven de EXEMPLUM o caso:
nin EXËRCITO, que é fillo
do EXERCITUM do Lacio.
¿Por qué o EQUIS ladroeiro,
faucioso, ruin e malo,
non sô ha de engulir JOTAS,
senon que, feito un alarbio,
ha de vir tamén furioso
os probes dos GES tragando?
VIRGEN se escrebe con GE,
que ven de VIRGO mui craro,
como ven GENTE de GENS
e GEADA de GELATIO.
¿Por qué os GES, os probes GES,
non han de sair de esclavos
hoje que da escravitude
ja non queda ni-un fiñasco?
Acougue cada unha letra
no seu linde e no seu campo;
todas son fillas de Dios
e non chuzos do pecado.
Vivan JOTAS, EQUIS, GES;
todo esto é nacesario
para escreber noso idioma
nobre, digno, propio e craro,
na fronte erguendo diadema
do seu timbre e do seu rango,
fillo do latino e pai
do precioso castillano.
Ben atentos a eso mismo,
"Rodríguez", bibliotecario
da Universidade ilustre
de Compostela ou Santiago,
"Valladares" e "Cuveiro",
escreberon "Diccionarios".
¿Para quén os escreberon?
Decime, ¿foi para os gatos?
¿Ou foi para os estudiosos
que buscan luz e adiantos
para nosa verde "Eirín",
que en todo os ven recramando?
Para quén escrebeu "Pintos",
aquel varón tan preclaro,
na súa "Gaita gallega"
ou "Carta de Cristus", dando
luz de abondo a quen-a quixo,
das noitebras arrancándoo?
Pois ahí ten o curioso
outro novo "diccionario",
poesíal-os poetas,
ilustración os gramáticos.
De modo que o que non ve
tanto sol no noso espazo,
e porque non quere ver
ou porque será un cegato.
Ademais, e ben acesa,
temol-a luz n'eses faros,
que tempo será que o régime
caprichoso, estacionario,
que dirige ôs nosos cegos,
caya de unha vez, crismado
pol-as mocas do progreso
víndose do burro abaixo.
¿Nin val o que veña logo
"Saco e Arce" a lovantalos!
Este autor era mui testo,
bon poeta e bó gramáteco;
pero en vero valore
tivo pouco, pois, trembando
ante as turbas dos "equistas",
veu cair esmorentado.
Volvendo en sí, creuse preso
de aquel turbulento bando,
prescindiu do seu saber
o renegou do seu Lacio,
do seu grego e do seu Pindo
e do seu Sïón hebraico.
No tocante da escritura
botouse no reino estraño,
deixou o reino da cencia
pol-o da "stulticia antro";
quer decir, trocou o probe
os olliños pol-o rabo.
Audicou de todo aquelo
e tamén do castillano,
de todo-os neolatinos
de esta Europa e seus estados,
e (sempre o medo no corpo)
hastra do bon lusitano.
Este autor na ortografía
deber é o recusalo.
¿Fora do reino audicou?
Nulo foi o bó do auto.
E por moito que padriquen
os seus cegos partidarios,
el é un, e en contra de el
melitan esoutros catro,
que cada un no nagocio
val mais ca el outro tanto;
e de ahí bótalle a conta
do que valerán os catro.
Añedía tamén a eses
outro moi bó ¡pene o diabro!,
o da "Campana de Anllóns",
gran poeta, excelso bardo,
"Pondal" o de Ponteceso,
home douto e literato.
De modo que, meus amigos,
prosigo no meu traballo
dicindo: vivas os JOTAS,
EQUIS e GES; pro montando
na refrega da escritura
cada un no seu cabalo,
sin quimerias nin rapiñas
nin outros desaguisados.
Se non se fixere así,
tocaremos a rebato
póndose estado de sitio
contra o necio desmandado
que non quer vir â razón
anque lla espeten a cántaros
nos miolos da cabeza,
e teñamos que levalo,
queiras, non queiras, por forza,
coma neno mal criado
que hai que conducilo â escola,
turrando por el e arrastro.
Se aïnda non se puxer
en vísporas de amansalo,
por último levarámolo
(tunda infalibre no caso)
donde con seu pai alcontre
que as peras lle poña a carto.
N'aquel "Pórtico da Gloria"
da Catedral de Santiago
témol-o "Santo dos Croques",
e con unhas tres ou catro
"cabezadas" contra ele
n'aqueles riciños brandos,
meu filliño, queda o neno
feito un merengue de laso:
que a cencia do gran "Mateu"
déixalle o sentido craro,
desperto a todo saber
e pra os estudios moi apto.
A meiciña n'está longe
nin custa, por Dios, mui caro:
sete siglos hai que se usa
con éusito estraordinario,
sin asomos no argadelo
tan siquera de milagro,
nin un nisco de diabrura
nin tampouco de meigallo.
Conque, alerta, meus ruliños,
que non se pubrique o bando
pondo en estado de sitio
os rebertes dos mochachos.
Miren, que é cousa de ver,
a aboa língua do Lacio
coroná de emperatrís
n'aquel solio do seu pazo.
Cabo de ela esprandecentes
súas netiñas brilando,
unha â destra, outra â seestra
de aquel trono escelso e craro,
como princesas augustas,
a unha do lusitano,
a outra no de Castilla,
riquezas e luz vibrando.
E logo a mai das princesas,
reina de entrambos estados,
quere entrar e nô premiten,
alabardeiros no pazo,
porque a ven aspada de EQUIS
pol-as meijelas e labros,
como se fora muller
perdida nos malos pasos
a quen homes vingatibles
cruzaran a navallazos.
De modo que a desconocen
os labardeiros, e tanto
que le din, mofando de ela:
-¡Señora! ¡señora! ¡alto!
Virolas aquí non privan,
nin tampouco lacerados.
Hoje aquí hai grande festa
particular e sarao;
sólo entran da familia
príncipes e potentados.
E ten que volverse homilde
a gran reina sospirando,
maldecindo de esta gente
descoidos e desamparo,
que así poñen súa reina
feita un pingo ou mamarracho.
¡Decime se os que ten culpa!
de somellante maltrato
non lles virá ben, deste sitio
un realísimo bando
que poña fin a esta tropa,
se non por ben, a estacazos.