|
Día das Letras Galegas O 17 de maio de 1863, Rosalía de Castro dedicaba o seu poemario "Cantares Gallegos" a Fernán Caballero. En 1963, no centenario de tal fito, a Real Academia Galega a proposta do seu académico Francisco Fernández del Riego, decidiu conmemoralo instituíndo o "Día das Letras Galegas". Istos son todos os homenaxeados ata hoxe.. ______________________________________ Incorpóranse algúns
traballos sinalados con |
|||
|
2008 |
Xosé
María Álvarez Blázquez Militou no Partido Galeguista e fundou as editoriais Monterrey (1950) e Castrelos (1964). Xa en 1962 ingresou na Real Academia Galega. Publicou a obra infantil "A pega rabilongo e outras historias de tesouros" e "Poemas de ti e de min", "Roseira do teu mencer", "Canle egredo" e "Cancioneiro de Monfero" , obra clave do neotrobadorismo; e varias escolmas de poesía galega e medieval. |
Se
me quiserdes dicer "Cancioneiro de monfero" |
|
|
2007 |
María Mariño Carou Noia (1918) O Courel (1967) Logo de vivir en varios lugares de Galicia retirouse a O Courel (Lugo) onde morrería prematuramente. En 1963 publica "Palabra no Tempo" e anos máis tarde, xa en 1990, o Concello de Noia publicou o seu inédito "Verba que comenza". Poeta próxima por veciñanza e amizade a Novoneyra, coincide con el no tema propiciado pola serra e o seu cosmos. |
Deixa,
amiga, ós nosos pes, "Palabra no tempo" |
|
2006 |
Manuel Lugrís Freire Sada-A Coruña (1863) A Coruña (1940) Manuel Lugrís Freire, emigrou a A Habana onde publica o seu primeiro libro de poemas "Soidades" cunha carta-prólogo de Curros Enríquez. A súa poesía segue tamén as influencias de Cabanillas e Pondal. Estreou na Coruña o primeiro drama en galego en prosa "A ponte". Foi cofundador e, en 1934, presidente da Real Academia Galega. Tamén colaborou na redacción do Estatuto de Autonomía de Galiza. |
É
empreado do untamento dende hai un ano o rapás, e doulle por aprendere nosa lingua sin igual por dar gusto ós do concexo que cando sinten baduar en castellano, reviran o fuciño e dicen: «Bah! esa fala solo é boa para a xente de acolá que ten miolo de cortiza e minten e non hai máis. "A costureira d'aldea" |
|
Lorenzo Varela Monterroso (1916) Madrid (1978) Xesús Manuel Lorenzo Varela Vázquez, foi xornalista, crítico de arte e poeta da xeración do 36. Estudiou en Lugo onde fixo amizade con Anxel Fole. Xa en Madrid relaciónase con Dieste, Laxeiro, Colmeiro, Alberti, Lorca e Machado. Exíliase a Francia, México e Arxentina. Retorna a Galiza en 1976. |
Na noite senlleira,
no liño tecido, na madeira tenra dos vellos castiros. Na vida, na morte, no amor e no ren, loubareite, Lugo de aceiro e mel. "Lugo" |
||
|
2004 |
Xaquín Lourenzo Ourense (1907) Lobeira-Ourense (1987) Xaquín María Perfecto Lorenzo Fernández, etnógrafo da chamada Xeración Nós. En 1932 é nomeado director do Museo Etnográfico do Seminario de Estudos Galegos. Colaborou a prol do Estatuto de Autonomía no 1936. Ingresa en 1951 na Real Academia Galega no posto que ocupara Antón Noriega Varela. |
Diz a lenda que o Santo Cristo de Ourense se trata dunha imaxe tallada pol-o mesmo Nicodemus e que apareceu flotando no mar, onda o cabo Fisterra; elí foi recollida por un santo varón da casa dos Mariño, don Vasco Pérez Mariño, que foi máis tarde bispo de Ourense. "O mar terra adentro" |
|
|
2003 |
Antón Avilés de Taramancos Taramancos-Noia (1935) A Coruña (1992) No ano 1960 houbo de emigrar a Colombia onde permaneceu ata 1980. Poeta e narrador, entre as súas obras é de salientar o pemario "Cantos caucanos" co que acadou o Premio Nacional da Crítica de 1985. e o libro de relatos "Nova crónica das Indias". Póstumo é o seu poemario "Última fuxida a Harar" co que acadou o Premio da Crítica Galega de 1993. |
Que a terra me conforte, a terra fresca onde meus pais lavraron, e sinta o seu lentor e sinta a saiba subir polas raices até o corpo dos grandes castiñeiros. Só por sentir as rulas pousar-se levemente na saudade. "Última fuxida a Hara |
|
|
2002 |
Frei Martín Sarmiento Villafranca (1903) Madrid (1986) Su verdadero nombre era Pedro José García |
Sentáronse todos, no campiño seco, ollando ás de veces, á vila en dereito. Alí merendaron grandes e pequenos, xuntaron merendas, e todos comeron. Tampouco faltóu para o cumprimento, pantrigo da vila, viño do Ribeiro. "Coloquio de 24 gallegos rústicos" |
|
|
2001 |
Eladio Rodríguez González Leiro (1864) A Coruña (1949) Fué uno de los cuarenta miembros fundadores de la R.A.G. Dirigió el jornal "El Noroeste" y colaboró en "Revista Galega" y "Galicia". Publicó los poemarios "Folerpas", “Raza e Terra” e “Oraciós campesiñas”. Su poesía costumbrista está muy influenciada por Lamas Carvajal, Curros, Cabanillas y Pondal. La obra que le ocupó toda su vida fue el "Diccionario enciclopédico Gallego-Castellano". |
Deixa que os bardos da nosa terra canten as tuas grorias e as tuas grandezas; deixa que anuncien con voz profética tuas libertades; deixa que alcendan o fogo santo da independencia... "¡Galicia, esperta!" |
|
|
2000 |
Manuel Murguía Arteixo (1833) A Coruña (1923) En 1850 escribe su primera novela "Desde el cielo". Su libro de lecturas "La primera luz", es declarado de interés para las escuelas gallegas. Se casa en Madrid con Rosalía de Castro y en 1856 escribe el primer tomo de su "Historia de Galicia". Después de morir Rosalía escribe "Los precursores" y es nombrado Cronista Oficial del Reino de Galicia. Fue el primer presidente de la Real Academia Gallega desde 1905 hasta 1923. |
Se eu fora un Zorrilla a quen a Real Academia Española lle permitiu na súa escolla trocar o obrigado discurso de recpeción en un poema de groria e inmensa poesía, e me fose posibre darvos o gran poema en que Galicia pide se fale do poeta por excelenza, este discurso meu sería nesta hora un digno homenaxe a Pondal na lengua que el falaba e coa inspiración que as musas lle asistían. "Discurso na Real Academia Galega" |
|
|
1999 |
Roberto Blanco Torres Cuntis (1891) Entrimo (1936) Jornalista y poeta. Emigra a Cuba donde dirige los periódicos bilingües "La Alborada" "La Tierra Gallega". Regresa a Galicia en 1916 donde dirige numerosos periódicos de la época. Ocupó altos cargos durante la República. Publicó el poemario "Orballo da media noite" y una colección de artículos y ensayos. |
Unha noite fuxeu da casa, e pol-a mañán collérono na fraga e o pai doulle unha tolena tremenda. Despois dormía nún curruncho do faiado, coa porta pechada. Non facía mais que traballar: ir co gando, e botar a auga, rozar o toxo, cargar a leña no carro, e lêr, lêr n-aquelas follas vellas, todas molidas, roídas pol-a polilla. "O derradeiro viaxe" |
|
|
1998 |
Martín Codax - Mendiño Ría de Vigo (s.XIII-XIV) Martín Codax figura con tres apelativos: Codax, Moxa o de Vigo. Es el juglar gallego- portugués más conocido, pues sus cantigas son las únicas de las que se conoce la música, conservadas en el "Pergamiño Vindel" Del juglar Meendiño, poco se conoce, pero en la única cantiga que se conoce de él hace referencia a la ermita de la isla de San Simón, en la ría de Vigo. |
Ondas do mar de Vigo, se vistes meu amigo? E ay Deus, se verrá cedo! Ondas do mar levado, se vistes meu amado? E ay Deus, se verrá cedo! Se vistes meu amigo, o por que eu suspiro? E ay Deus, se verrá cedo! Se vistes meu amado, por que ey gran coydado? E ay Deus, se verrá cedo! "Pergamiño Vindel"(M.Codax) |
|
|
1997 |
Ánxel Fole Sánchez Lugo (1903-1986) Narrador y periodista. Su prosa se caracteriza por reflejar al máximo la lengua oral, sobre todo en sus cuentos o relatos cortos, más para ser contados que leidos. Gran riqueza léxica y dialectal. "A lus do candil", "Escrito na néboa" y "Terra brava" son alguna de sus obras más destacadas. |
Pido perdón pol-o meu xeito de escribi-lo galego, ínque sabendo que non teño por qué pedilo. Sempre teiméi de escribire un galego que fose galego falado. E conservá-la súa fonética, non alterala na escritura. Por iso mesmo conservo os guiós, que lle dan á escritura do galego un certo aspeuto ortopédico. Arrepresentar o galego asegún se fala é unha procura vella en min. "Contos da néboa" |
|
|
1996 |
Xesús Ferro Couselo Valga (1906) Pontevedra (1975) Licenciado en Historia. En Ourense dirige el Museo Arqueológico y el Archivo Histórico Provincial. En 1946 presenta su tesis doctoral "Los petroglifos de términos y las insculturas rupestres" dirigida por Armando Cotarelo Valledor. Su obra más conocida es "A vida e a fala dos devanceiros": |
Prós que a cotío aposámolos ollos nos estormentos medievais en galego, que a milleiros se conservan aínda nos arquivos, non é ningún segredo que o noso idioma acadou o meirande desenrolo na Baixa Idade Media. "De cómo os escribáns..." |
|
|
1995 |
Rafael Dieste Gonçalvez Rianxo (1899) A Coruña (1982) En 1926 publica el libro de cuentos "Dos arquivos do trasno" y un año después la obra de teatro "A fiestra valdeira". Destacado intelectual republicano dirige la revista "Nova Galiza" fundada por Castelao en Barcelona (1937). Emigra a Argentina después de la guerra trabajando en la Editorial Atlántida. Regresa en 1961 a Galicia. Ingresa en la R.A.G. con el discurso "A vontade de estilo na fala popular". |
Os seus pés, case sempre nús, esparrancados do moito trotar e acorazados de pel córnea contra a carraxe de toxos e preduscos, calzan ás vegadas choqueiras ruinas, e destonces o vagamundo mostra certa fachenda no andar. "O vagabundo" |
|
|
1994 |
Luis Seoane López Bos Bos Aires (1910) A Coruña (1979) Colabora en Lugo con Anxel Fole en la revista "Yunque". En 1936 vuelve a Buenos Aires, donde dirige la revista "Galicia" del Centro Galego. El I.A. Gráficas de Nova York selecciona su "Homenaje a la Torre de Hércules" como uno de los mejores libros de dibujos del mundo entre 1935-1945. Publica varios poemarios: "Galicia emigrante" y "As cicatrices". En lo años 60 vuelve a Galicia, onde funda con Isaac Díaz Pardo el Laboratorio de Formas de Galicia. |
Cando os acróbatas e contorsionistas e a muller con barbas entoaban a súa cantiga de pelengrinos, de vagamundos pelengrinos, a belida moza errante de ouro trsite e rosa perdía no salto súa vida de triste rosa e ouro. "Na brétema Sant-iago" |
|
|
1993 |
Eduardo Blanco Amor Ourense (1900) Vigo (1979) Poeta antes de 1936, escribió "Romances galegos" y "Poema en catro tempos" y prologó los "Seis poemas galegos" de Federico García Lorca. Como narrador publicó "Os biosbardos", "A esmorga", llevada al cine, y "Xente ó lonxe", considerada por muchos la más importante novela gallega de todos los tiempos. También publicó "Farsa para títeres" y "Teatro para a xente". |
A verdade é a verdade. Se cadra, eu non son mellor nin pior ca iles, pero niste caso eu tiña mentes de ser deicadiamente doutro xeito, que vén sere o mesmo... Con que pilláronme polas mans e fixéronme dar voltas coíles e fixéronme rir e roldabamos todos tres a rir, e da gargallada dos tres saía a voce de Milhomes que cando ri somella unha galiña, que por iso non me asusta rir coíl onde hai xente, porque chama moito a atención. "A esmorga" |
|
|
1992 |
Fermín Bouza-Brey Ponteareas (1901) Santiago (1973) Cofundador del Seminario de Estudios Gallegos, es considerado el iniciador del "neotrovadorismo" con su poemario "Nao senlleira". Investigador y divulgador de nuestra arqueología, etnografía y folclore, sus trabajos se encuentran en los "Arquivos do Seminario", en el "Boletín da Real Academia Gallega", en "Nós", en "A Nosa Terra", nos "Cuadernos de Estudios Gallegos", etc. |
Elas eran sete naos todas de enxebre cristal -sete bágoas orfas de olllos que as quixeran derramar-, que cun paxaro prisado por un mar témero van -cada paxaro unha trova virxe de beizo mortal-. "Nao senlleira" |
|
|
1991 |
Álvaro Cunqueiro Mora Mondoñedo (1911) Vigo (1981) Fabulador, poeta, dramaturgo, ensayista e incansable colaborador de la prensa gallega. En 1932 publica el primer libro de poemas "Mar ao norde" y en 1955 la primera obra narrativa, "Merlín e familia". Alcanzó el Premio Nacional de la Crítica (1958) con "As crónicas do Sochantre" y el Premio Valle Inclán de teatro con "A noite vai coma un río", publicada en 1960. |
Nunca galano coma iste, digo eu, lle foi feito a un rapaz, e, coma dun corno maravilloso, eu tiro fita tras fita, conto tras conto, e cos meus propios ollos miro pasar toda aquela troupada profana que a Merlín acudía i aos seus sete saberes: en Merlín anúncianse, tal as liñas dun xastre invisibre, tódolos camiños do trasmundo. Il, o mestre, facía o nó que lle pedían. Xa o veredes. "Merlín e familia" |
|
|
1990 |
Luis Vázquez Fdez-Pimentel Lugo (1895-1958) Médico de profesión. Como poeta se dio a conocer en la revista luguesa "Ronsel", que dirigían Correa Calderón a Álvaro Cebreiro. Su poemario más importante, "Sombra do aire na herba", fue publicado un año despues de su muerte. Aficionado a la buena música, proyectó junto con Bal y Gay, la creación de un ballet gallego para el que llegó a escribir algunos guiones. |
Punteiros de gaita
acompañábano.
O pai, de negro;
no mar, unha vela
branca.
Os amiguiños levábano.
Non pesaba nada.
"Enterro do neno pobre"
|
|
|
1989 |
Celso Emilio Ferreiro Celanova (1912) Vigo (1979) Con veintiún años publicó su primer libro de poemas, "Cartafol de poesía". Pero es "Longa noite de pedra", éxito literario gallego de la posguerra, con el que se inicia una nueva etapa de la poesía social, anteriormente ejercida por Curros, Cabanillas o Luis Seoane. Otras obras poéticas suyas son "Viaxe ao país dos ananos", "O soño sulagado" y "Antipoemas". |
O teito de pedra. De pedra son os muros i as tebras. De pedra o chan i as reixas. As portas, as cadeas, o aire, as fenestras as olladas son de pedra. Os corazós dos homes que ao lonxe espreitan feitos están tamén de pedra. "Longa noite de pedra" |
|
|
1988 |
Ramón Otero Pedrayo Ourense (1888-1976) Polígrafo, orador y buen conocedor de nuestra historia y geografía, es considerado el patriarca de las letras gallegas. Perteneció a las Irmandades da Fala, al Seminario de Estudios Gallegos y al Partido Galleguista Republicano, siendo diputado en Cortes. Formó parte del grupo ourensano de la Xeración Nós, que intentaba la europeización de nuestra cultura; idea que recoge en la novela "Arredor de si". |
E sin teimar nunha frase heroica, atendendo mandado da concencia histórica, podemos asegurare ser millor unha Galiza probe falando galego que unha rica usando outra língoa. |
|
|
1987 |
Francisca Herrera Garrido A Coruña (1869-1950) Primera mujer en ser elegida miembro numerario de la Real Academia Gallega, si bien nunca llegó a leer su discurso de ingreso. La poeta romántica, que tuvo por modelo literario a Rosalía de Castro, escribió "Sorrisas e bágoas", "Almas de muller... volallas n'a luz" y "Frores do paxareco". "Néveda" es su primera y más larga novela. |
Por chas donar pra teu libro ¡despoxáronse das follas! ¡Dende que as levache é inverno, nestas montaiñas nosas! Deixa. Santa mulleriña, dixa que humildiña envolva, en amante relembranza, teu ramo de "Follas Novas". "Por qué o nomean "Follas Novas" |
|
|
1986 |
Aquilino Iglesia Alvariño Abadín (1909) Santiago (1961) Miembro de la Real Academia Gallega y fecundo "poeta do Norte de Lugo", uno de los máximos representantes del "paisajismo humanístico" en la poesía gallega. Fue un gran crítico, ensayista y traductor al gallego de textos clásicos latinos. Autor de "Cómaros verdes", el primer libro de poemas en gallego publicado después de la Guerra Civil. |
Os prados ca outonía verdegados, son ledos de armentio e de pastores. A erbe é mol e nova. O sol, morniño. As álbores, máis outas e máis craras como raias de tinta en vidro limpo. "Cómaros verdes" |
|
|
1985 |
Antón Losada Diéguez Boborás (1884) Pontevedra (1929) Tuvo el mérito de ser el animador del grupo "Nós" y de presidir la I Asamblea Nacionalista (Lugo 1918), verdadero acto de nacimiento del nacionalismo gallego. Su escasa producción escrita, principalmente ensayista, se encuentra en las publicaciones de la época "A Nosa Terra", "La Región", "Nós", etc. Fue miembro de la Real Academia Gallega y del Seminario de Estudios Gallegos. |
A fala galega ten dereito como tódalas lingoas a facer colleita n-o lenguaxe técnico fillo o mais d'el das lingoas crásicas adoando as parolas ó seu mesmo xeito. Ningunha fala se chama probre por facer tal achego. "Encol da prosa galega" |
|
|
1984 |
Armando Cotarelo Valledor Vegadeo-Asturias (1879) Madrid (1950) Erudito y precursor del teatro gallego contemporáneo, tuvo la serte de que la mayor parte de sus obras fuesen representadas en el mismo año de ser publicadas. Cabe destacar "Mourenza", de ambiente marinero. Fue uno de los fundadores y el primer presidente del Seminario de Estudios Gallegos. En prosa publicó una colección de "Contos de Nadal". |
LUMIA: - Dinque o urco é un can moi grande que en noites pechas sae do mar, e vai por as rúas e por congostras ouveando con outros cans que acoden a lle dar escolta. Leva unha cadea arrastro. Por veces detén-se, e todo-los mais fan-lle roda, calados. MADALENA: (esterrexendo) - ¡Que medo! LUMIA:- Cousas de rapaces. "Mourenza" |
|
|
1983 |
Manuel Leiras Pulpeiro Mondoñedo (1854-1912) Médico de profesión. Poeta y "buscador" de la lengua, realizó trabajos de recogida del gallego de la comarca mindoniense. Solo publicó, en vida, "Cantares Gallegos" de temática costumbrista, patriótica y anticlerical. En este libro algunos de los poemas están escritos en un gallego de tal enxebreza que llegan a parecer cantigas populares. |
Mentras que canta que cantas andas de enriba para embaixo, ando eu, por tras as silveiras, aqueloutrada, acorando. "Cantares Gallegos" |
|
|
1982 |
Luis Amado Carballo Pontevedra (1901-1927) Colaborador en diversas revistas y jornales de la época, "A Nosa Terra", "El Pueblo Gallego", "El Diario de Pontevedra", etc. Como escritor se estrenó con dos narraciones cortas, "Maliaxe" y "Os pobres de Deus". Poeta de resonancias vanguardistas, intentó humanizar el paisaje de su tierra en sus versos. Solo publicó en vida "Proel". Póstumo es el libro de poemas "O galo". |
Da beira do río chegaban cantigas, choutando nas leiras molladas de risas. "Proel" |
|
|
1981 |
Vicente Martínez-Risco Ourense (1884-1963) Fundador, junto con Castelao, Otero Pedrayo y otros de la revista "Nós" y miembro destacado de esta generación, de la que trata en su obra "Nós, os inadaptados". Presidió la Sección Etnográfica del Seminario de Estudios Gallegos. Nos dejó escrita su concepción de Galicia en "Teoría do Nacionalismo galego". Su novela más conocida es "O porco de pé". |
... o galego vive, fálase polas catro quintas partes da poboación, i áchase hoxe nunha das suas épocas de maor frolecemento literario, convertíndose en instrumento de espresión científica e de produción filosófica. "Teoría do Nacionalismo galego" |
|
|
1980 |
Afonso X. O Sabio Toledo (1221) Sevilla (1284) Rey de Castilla y de Galicia. Autor de las "Cantigas de Santa María", conjunto de más de cuatrocientas poesías de amor y religiosas dedicadas a cantar los milagros de la Virgen. Del más famoso cancionero religioso de la lírica gallego-portuguesa, se conservan cuatro códices; el más completo es el de la Biblioteca del Escorial. |
Sen calar nen tardar debe todavía om'onrrar e loar a Santa María. "Cantigas de Santa María" |
|
|
1979 |
Manoel Antonio Pérez Sánchez Rianxo (1900-1930) Poeta de temática marinera, solo llegó a publicar en vida "De catro a catro" (Follas d'un diario d'abordo do pailebote "Constantino Candeira"). Aunque no llegó a crear escuela, es considerado el caudillo del movimiento vanguardista en Galicia. El resto de su obra nos fue dada a conocer más tarde por Domingo García Sabell. |
Roubáronnos o Sol O paquebote esmaltado que cosía con liñas de fume áxiles cadros sin marco. "De catro a catro" |
|
|
1978 |
Antonio López Ferreiro Santiago (1837) Vedra (1910) Fue canónigo de la catedral compostelana. Cultivó la novela histórica de tradición romántica con "O castelo de Pambre". Pero su obra más importante es la monumental "Historia de la Santa Apostólica Metropolitana Iglesia de Santiago de Compostela", en once volúmenes, que resulta ser una minuciosa historia de Galicia, aunque en castellano. |
... para todos era labianta e falangueira; pero a sua labia era tan natural e tan sin noxentas e empalagantes solermeirías, que con ela á todos tiña comprados. "O castelo de Pambre" |
|
|
1977 |
Antón Vilar Ponte Viveiro (1881) A Coruña (1936) Su importancia en la literatura gallega se debe a su labor periodística como director del semanario "A Nosa Terra" de las Irmandades da Fala que el mismo promoviera en A Coruña. No menos transcendente fue su actividad política a favor del galleguismo, como Diputado en Cortes. También cultivó el teatro y mismo colaboró con Cabanillas en el drama "O Mariscal". |
A nosa lingua é o camiño de ouro da nosa redención e do noso progreso:sin a lingua morreremos como pobo, e nada significaremos endexamais na cultura universal. "Pensamento e Sementeira" |
|
|
1976 |
Ramón Cabanillas Enríquez Cambados (1876-1959) El poeta "oficial" de las Irmandades da Fala y miembro de la Real Academia Gallega, publicó sus primeros libros en La Habana: "No desterro" y "Vento mareiro". Su "Antífona da cantiga", estudio y antología de cantigas populares es el primer libro que publicó la Editorial Galaxia (1951). Escribió las piezas teatrales "A man de Santiña" y "O Mariscal". |
Quero ouír cantar o cuco, sentir o oubeo dos cans e escoitar na lonxanía aturuxos e alalás, ó erguerse a lúa de prata sobre a esmeralda do mar. "No desterro" |
|
|
1975 |
Xoán Manuel Pintos Villar Pontevedra (1811) Vigo (1876) Abogado de profesión, alcanzó un lugar destacado en la literatura gallega con su obra "A gaita gallega". Se trata del primer libro de la literatura del Rexurdimento, siendo publicado diez años antes que "Cantares Gallegos" de Rosalía. Escrito en versos sencillos con algunas prosas intercaladas, resulta ser un manual de iniciación en el idioma gallego. |
Chíi, íi, íi, íi, Óo, óo, óo, óo. Tou porroutóu porroutóu porroutiña tou porroutóu porroutóu porroutóo. Velo ahí tedes tocando o Gaiteiro velo ahí tedes co tamborileiro, velo ahí tedes pesares quitando velo ahí tedes a xente alegrando. "A gaita gallega" |
|
|
1974 |
Xoán Vicente Viqueira Madrid (1886) Bergondo (1924) Miembro das Irmandades da Fala de A Coruña y catedrático de filosofía, escribió numerosos tratados de filosofía y psicología en castellano. En gallego cultivó la prosa de temática galleguista y la lírica amorosa y paisagística, recogidas en el libro "Ensaios e poemas". La prosa relacionada con la educación se recoge en "Nosos problemas educativos". |
¡Galegos, amade a vosa lingua, porque ela é un rico tesouro oculto! Amádea, faládea, cultivádea; desenterrade o tesouro que garda o xigante alarbio da tiranía. "A nosa língua" |
|
|
1973 |
Manuel Lago González Tui (1865) Santiago (1925) Arzobispo de Santiago, miembro de honra del Seminario de Estudios Gallegos. Aún que no llegó a publicar ningún libro, además de escritos religiosos y colaboraciones en la prensa de la época, nos dejó más de medio centenar de poemas en gallego. Producción que hoy en día conocemos gracias a su recuperación por parte de Filgueira Valverde. |
Oína cando era neno tan gasalleira e tan doce que coidéi que eran os ánxeles que do meu berce no borde... "A fala galega" |
|
|
1972 |
Valentín Lamas Carvajal Ourense (1849-1906) Dedicado al periodismo se dio a conocer muy temprano como poeta, de temática popular y costumbrista, con "Espiñas, follas e flores", "Saudades gallegas" y "A musa das aldeas". Sin embargo debe su fama a la obra en prosa "O Catecismo do labrego", puede que la más popular de la bibliografía gallega. También es de temática popular "Gallegada", el otro libro suyo en prosa. |
Fillo daquela raza de artistas que nas romaxes da nosa terra foron noutros tempos encanto das rapazas, legría dos nenos e axudante dos mozos trouleados,... "Tipos e costumes do país" |
|
|
1971 |
Gonzalo López Abente Muxía (1878-1963) Perteneciente a la generación de las Irmandades da Fala, se dió a conocer como poeta con "Escumas da ribeira", al que siguieron otros cinco, todos ellos con elementos modernistas al estilo de Cabanillas. Escribió varias novelas cortas, por lo general de ambiente marinero, como "O deputado por Beiramar", y una pieza teatral "María Rosa". |
O mar, galán namorado cantando chega hastra a orela, e nos pes do ben amado deixa unha ofrenda sinxela; soberba, altiva, a montana sinte de aquel bico o ardore i unha furna abre na entrana nun terremoto de amore. "A furna" |
|
|
1970 |
Marcial Valladares Níñez A Estrada (1821-1903) Uno de los precursores de nuestro Rexurdimento literario. Además de su labor como lingüista, publicando una gramática y un diccionario de nuestra lengua, escribió algunos poemas de carácter costumbrista al modo popular. Facilitó material folclórico a Antonio Machado. Tiene el mérito de ser el autor de la primera novela en gallego "Maxiña ou a filla espúrea". |
...era unha mañán de maio; empezaba a esclarecer, e ladrando os cans nas erias, daban a senté que pasaba polas congostras; cantaban xa o millangarrido, a bubela e o cuco nas carballeiras, o merlo e o reiseñor nos salgueirales, o paspallás entre os centeos, e os xílgaros e carriciños, os chincheiros e siríns desfacíanse nos eidos mirando cada un para o seu amor... "Romaría no Pico Sacro" |
|
|
1969 |
Antonio Noriega Varela Mondoñedo (1869) Viveiro (1947) Conocido como el "poeta da montaña" por sus composiciones, en las que cantó las cosas humildes de la naturaleza y de la vida labriega, solo escribió el libro "Montañesas" que luego se titularía "Do ermo". También publicó una selección de cantares populares, "A Virxe e a paisanaxe", y otra de dichos, refranes,... con el título de "Como falan os brañegos". |
Nosa fala é un paxariño que adoita fague-lo niño no seio do hirsuto monte: ben na pola dun espiño ben a beira duna fonte. "Do ermo" |
|
|
1968 |
Florentino López Cuevillas Ourense (1886-1958) Una de las figuras más relevantes de la Xeración Nós, junto con Otero Pedrayo y Vicente Risco. Destacó por su labor de investigador de la prehistoria de Galicia. En su obra póstuma "Prosas galegas" (1962), se recoge una selección de sus estudios, ensayos, semblanzas de escritores gallegos y creaciones literarias. |
Mira o que fas Trasno. Ti naciches na aldea, ti andaches nos piñeirais, nos soutos e nas fragas; ti ainda levas na cachola un pucho de la e nos pés unhas chancas de pau de amieiro. "Prosas galegas" |
|
|
1967 |
Manuel Curros Enríquez Celanova (1851) A Habana (1908) El poeta "libre" por excelencia de nuestro Rexurdimento literario. Sus libros de poesía más importantes son "Airiños da miña terra" y "O Divino Sainete". Fue uno de los fundadores y primer presidente de la Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega, que se constituiría en Real Academia Gallega en 1906. |
Esa fala pulida, idioma úneco, Máis qu'hoxe enriquecido, e máis perfeuto, Resume d'as palabras máis sonoras Qu'aquelas n'os deixaran como un herdo; Ese idioma, compendio d'os idiomas, Com'onha serenata pracenteiro, Com'onha noite de luar docísimo. Será -¿qué outro sinon?- será o galego. "Aires d'a miña terra" |
|
|
1966 |
Francisco Añón Paz Outes (1812) Madrid (1878) Un dos poetas precursores do Rexurdimento, colaboró en los periódicos de la época como "El Idólatra de Galicia" o "El Recreo Compostelano" entre otros. Su poema "A Galicia" fue premiado en los primeros Xogos Florais de Galicia, celebrados en A Coruña. Fue inmortalizado por el propio Curros Enríquez al hacerlo su guía y consejero en "O Divino Sainete". |
¡Ai!, esperta, adorada Galicia dese sono en que estás debruzada; do teu rico porvir a alborada polo ceo enxergñandose vai xa cantando os teus fillos te chaman, e cos brazos en cruz se espreguizan... ¡Malpocados! o que eles cobizan é un bico dos labios da nai. "A Galicia" |
|
|
1965 |
Eduardo Pondal Abente Ponteceso (1835) A Coruña (1917) Figura cumbre del Rexurdimento, mereció el sobrenombre de "O Bardo" por su defensa de nuestras orígenes célticas. Su principal libro, "Queixumes dos pinos", contiene el poema "Os pinos"; letra del Himno Gallego que, con música de Pascual Veiga, se estrenó en el Centro Gallego de A Habana el 20 de Diciembre de 1907. Fue miembro de la Real Academia Gallega. |
A lingua tiveran por lingua de escravos, esquenceran os patrios acentos soedosos e brandos; dos propios acentos tiveran vergonza. "Queixumes dos pinos" |
|
|
1964 |
Alfonso Castelao Rodríguez Rianxo (1886) Buenos Aires (1950) Miembro de la llamada Xeración Nós, de las Irmandades da Fala y de la Real Academia Gallega y diputado en las Cortes por el Partido Galeguista. Dibujante y escritor de narrativa, teatro y ensayo, publicó "Un ollo de vidro", "Cousas", "Os vellos non deben de namorarse" y "Sempre en Galiza", obra que fue considerada por muchos como la "Biblia del galleguismo". |
Galiza, como grupo étnico, ten dereito a diñificar a lingoa que o seu propio xenio reou, porque é unha lingoa capaz de ser vehiculo da cultura universal, porque lle sirve para comunicarse cos povos de fala portuguesa, porque non ten outra mellor para expresar os seus sentimentos e porque perdéndoa xa non lle quedaría ningunha razón de eixistir. "Sempre en Galiza" |
|
|
1963 |
Rosalía de Castro antiago (1837) Padrón (1885) Fue una de las figuras principales de nuestro Rexurdimento literario, junto con Curros y Pondal, por sus libros de poemas "Cantares Gallegos" y "Follas Novas". Estuvo casada con Manuel Murguía, primer presidente de la Real Academia Gallega. Así mismo, por su libro "En las orillas del Sar", alcanzó la fama de ser una de las mejores poetas del siglo XIX español. |
Misterios da tarde, muramuxas da noite; cantarte hei,Galicia, na beira das fontes. Que asimo pediran, que asimo mandaran que cante e que cante na lingua que eu falo. "Cantares Gallegos" |
|