Páxina inicial

Día das Letras Galegas

O 17 de maio de 1863, Rosalía de Castro dedicaba o seu poemario "Cantares Gallegos" a Fernán Caballero. En 1963, no centenario de tal fito, a Real Academia Galega a proposta do seu académico Francisco Fernández del Riego, decidiu conmemoralo instituíndo o "Día das Letras Galegas". Istos son todos os homenaxeados ata hoxe..

______________________________________

Incorpóranse algúns traballos sinalados con , feitos por moz@s de Bacharelato

2016

Manuel María Fernández Teixeiro
Outeiro de Rei (1929) A Coruña (2004)

En 1950 publica o seu primeiro poemario, "Muiñeiro de brétemas", co que se inaugurou a nomeada "Escola da Tebra". En instalouse en Monforte de Lemmos como Procurador. Nos sesenta e setenta colaborou con numerosas organizacións dedicadas á recuperación da cultura galega. Escribiu ensaio, narrativa e teatro, pero fundamentalmente foi poeta, pasando do existencialismo pesimista ao compromiso social e político. Algúns poemarios seus: "Os soños na gaiola", "Terra Cha" ou "Poemas para construir unha patria".

Galicia é o que vemos:
a terra, o mar, o vento...
Pro hai outra Galicia
que vai no sentimento.

Galicia somos nós;
a xente e máis a fala.
Se buscas a Galicia
en ti tes que atopala!

"Os soños na gaiola".

2015

Xosé Filgueira Valverde
Pontevedra (1906-1996)

Licenciado en Filosofía e Letras e Dereito. Era coñecido como "o vello profesor". Foi cofundador do Seminario de Estudos Galegos, director do Instituto Padre Sarmiento, do Museo de Pontevedra, presidiu o Consello da Cultura Galega e membro da Real Academia Galega. Defendeu nas Cortes Españolas o bilingüismo. A súa maior aportación está a ser no campo da investigación. Moitas destas prosas, espalladas pola imprensa diaria, recolleunas foron recollidas en nove volumes baixo o título xenérico de "Adral" entre 1979 e 1996.

Meus amigos:
Desque escomencéi a dar ao prelo os primeiros traballos, alá polo 1923, tiven sempre a sorte de achar un oco pra eles en xornaes e revistas e puiden pubricar riolas de notas, onde espalléi, como quen conversa, vellas novedades da nosa Terra.
... ... ...
"Falando de todo un pouco", decimos cando queremos mudar de conversa, e nestas follas brincamos do antergo ao novo, e do novo ao alleo, en conversa "de pensado e por escrio"
, por veces ben pedante, reconózoo.

Limiar do primeiro "Adral".

2014

Xosé María Díaz Castro
Guitiriz (1914) Lugo (1990)

Licenciado en Filosofía y Letras marcha a Madrid onde alterna a
docencia coa traducción no Ministerio da Gobernación, no
Instituto de Cultura Hispánica e no Consello Superior ientífico.
O seu recoñecemeto como poeta prodúcese coa aparición do
tomo IV da Escolma da poesía galega (1955) de Francisco
Fernández del Riego. En 1961 publica "Nimbos", onde aparece
o seu famoso poema 'Penélope'.

Un paso adiante e outro atrás, Galiza,
e a tea dos teus soños non se move.
A espranza nos teus ollos se espreguiza. Aran os bois e chove.

"Penélope"

2013

Roberto Vidal Bolaño
Santiago (1950-2002)

Estivo dedicado de cheo ao teatro, dende a creación do "Grupo
Antroido", en 1975, até a súa compañía
actual "Teatro do Aquí".
A súa obra, con resonancias de Otero Pedrayo e Valle Inclán,
caracterízase polo compromiso co país e a lingua.
O recoñecemento chegoulle nos noventa cos premios galegos
e portugueses, coma o "Rafael Dieste", "Alvaro Cunqueiro",
"Xacobeo 92", "Eixo Atlántico" e "María Casares" entre outros.

O SOL.- ¡Nen o soñes Catarina! Eu sen a Lúa
non canto.
A LÜA.- Pero a Lúa por te oír cantar, aparece nun tris tras.
A LÚA.- ¡Aquí estou! ¡Meu señor, cando goste!
O SOL.- ¡Cando a miña señora me mande!O SOL.- ¿Touporroutou a onde vas neba?
A LüA.- Touporroutou a onde me peta.

"Touporroutou da Lúa e do Sol"



2012

Valentín Paz Andrade
Pontevedra (1898) Vigo (1987)

Colaborou no anteproxecto do Estatuto de Galicia e, trala guerra,
funda a revista Industrias Pesqueras e impulsa o grupo industrial
Pescanova. Como ensaísta é de salientar "Galicia como Tarea" e
"La marginacíón de Galicia". Como poeta en galego formou parte
da Xeración de 1925 e publica "Soldado da morte", "Pranto
matricial
", "Sementeira do vento"
e "Cartafol de homenaxe a
Ramón Otero Pedrayo
".

A imaxe do que unha lingua foi ou deixou de ser no percurso das edás, non se debera interpor na comprensión do seu destiño.

"O porvir da lingua"



2011

Lois Pereiro
Monforte de Lemos (1958) A Coruña (1996)

A súa obra aparece nas antoloxías poéticas "De amor e desamor"
I-(1984) e II-(1985). Colaborou na revista "Luzes de Galiza" e
publicou dous poemarios en vida, "Poemas 1981/1991" e "Poesía
última de amor e enfermidade";
duros poemarios con pegadas
expresionistas, referencias á literatura xermánica e certos trazos
da contracultura.

Somentes
intentaba conseguir
deixar na terra
algo de min que me sobrevivise
sabendo que deberia ter sabido
impedirme a min mesmo
descubrir que só fun un interludio
atroz entre dous muros de silencio
(...)

Poema póstumo



2010

Uxío Novoneyra
Parada de Moreda-Lugo (1930) Santiago (1999)

Estuda Filosofía e Letras en Madrid. En 1955 publicou "Os eidos"
e en 1974 "Os eidos 2. Letanía de Galicia e outros poemas". En
1979, con "Poemas caligráficos" vencéllase á vangarda pictórica
organizada arredor do grupo Brais Pinto. Foi Presidente da
Asociación de Escritores en Lingua Galega. A súa poesía evoca
o mundo no que o home está inmerso, buscando o mellor
resultado visual e sonoro para os textos, con recursos coma o
fonosimbolismo.

Outo bosco calado!
Fontiñas do corzo¡
Carrozos picafondo!
Non hai outro templo máis vasto
nin outro credo
que este silencio...

"Os eidos"



2009

Ramón Piñeiro López
Láncara-Lugo (1915) Santiago (1990)

Escritor e galeguista, estuia Filosofía e Letras en Santiago. En
1950 funda e dirixe a Editorial Galaxia
e nesta década publica
os ensaios "Significado metafísico da Saudade", "A saudade en
Rosalía
" e "Para unha filosofía de saudade"; que en 1984 serían
integradas no libro "A Filosofía da Saudade". En 1967 ingresa na
Real Academia Galega e en 1983 foi elixido primeiro presidente
do Consello da Cultura Galega.

Se esculcamos con lecer na lírica chegaremos a dexergar a nosa intimidade esencial, pois ó facermos a esculca axiña apreciaremos que unha das súas cualidades é a de expresar poeticamente unha vivencia anímica que nós chamamos Saudade e que é, entre as vivencias espontáneas da natureza humana, a que mellor recolle o peculiar matiz de senimentalidade que caracteriza ó espírito galaico-portugués.

"Filososfía da Saudade"



2008

Xosé María Álvarez Blázquez
Tui (1915) Vigo (1985)

Militou no Partido Galeguista e fundou as editoriais Monterrey
(1950) e Castrelos (1964). Xa en 1962 ingresou na Real
Academia Galega. Publicou a obra infantil "A pega rabilongo e
outras historias de tesouros
" e "Poemas de ti e de min",
"Roseira do teu mencer", "Canle egredo" e "Cancioneiro de
Monfero
", obra clave do neotrobadorismo; e varias
escolmas
de poesía galega e medieval.

Se me quiserdes dicer
ua ren, mía señor,
terríavolo por ben:
qué cousa sexa peior,
de homen con coyta morrer
ou de viver con tristén?

"Cancioneiro de monfero"

2007

María Mariño Carou
Noia (1918) O Courel (1967)

Logo de vivir en varios lugares de Galicia retirouse a O Courel
(Lugo) onde morrería prematuramente. En 1963 publica "Palabra
no Tempo
" e anos máis tarde, xa en 1990, o Concello de Noia
publicou o seu inédito "Verba que comenza". Poeta próxima por
veciñanza e amizade a Novoneyra, coincide con el no tema
propiciado pola serra e o seu cosm os.

Deixa, amiga, ós nosos pes,
fríos polo teu ver,
algo do noso sentir,
do són que tí fas fuxir
amiga, por aquil nacer.

"Palabra no tempo"

2006

Manuel Lugrís Freire
Sada (1863) A Coruña (1940)

Manuel Lugrís Freire, emigrou a A Habana onde publica o seu
primeiro libro de poemas "Soidades" cunha carta-prólogo de Curros
Enríquez. A súa poesía segue tamén as influencias de Cabanillas e
Pondal. Estreou na Coruña o primeiro drama en galego en prosa
"A ponte". Foi cofundador e, en 1934, presidente da Real Academia
Galega. Tamén colaborou na redacción do Estatuto de Autonomía
de Galiza.
É empreado do untamento
dende hai un ano o rapás,
e doulle por aprendere
nosa lingua sin igual
por dar gusto ós do concexo
que cando sinten baduar
en castellano, reviran
o fuciño e dicen: «Bah!
esa fala solo é boa
para a xente de acolá
que ten miolo de cortiza
e minten e non hai máis.

"A costureira d'aldea"

2005

Lorenzo Varela
Monterroso (1916) Madrid (1978)

Xesús Manuel Lorenzo Varela Vázquez, foi xornalista, crítico de arte
e poeta da xeración do 36. Estudiou en Lugo onde fixo amizade con
Anxel Fole. Xa en Madrid relaciónase con Dieste, Laxeiro, Colmeiro,
Alberti, Lorca e Machado. Exíliase a Francia, México e Arxentina.
Retorna a Galiza en 1976.
Na noite senlleira,
no liño tecido,
na madeira tenra
dos vellos castiros.
Na vida, na morte,
no amor e no ren,
loubareite,
Lugo de aceiro e mel.

"Lugo"

2004

Xaquín Lourenzo
Ourense (1907) Lobeira-Ourense (1987)

Xaquín María Perfecto Lorenzo Fernández, etnógrafo da chamada
Xeración Nós. En 1932 é nomeado director do Museo Etnográfico
do Seminario de Estudos Galegos. Colaborou a prol do Estatuto de
Autonomía no 1936. Ingresa en 1951 na Real Academia Galega no
posto que ocupara Antón Noriega Varela.
   Diz a lenda que o Santo Cristo de Ourense
se trata dunha imaxe tallada pol-o mesmo
Nicodemus e que apareceu flotando no mar,
onda o cabo Fisterra; elí foi recollida por un
santo varón da casa dos Mariño, don Vasco
Pérez Mariño, que foi máis tarde bispo de
Ourense.

"O mar terra adentro"

2003

Antón  Avilés de Taramancos
Taramancos-Noia (1935) A Coruña (1992)
No ano 1960 houbo de emigrar a Colombia onde permaneceu
ata 1980. Poeta e narrador, entre as súas obras é de salientar o pemario "Cantos caucanos" co que acadou o Premio Nacional da
Crítica de 1985. e o libro de relatos "Nova crónica das Indias". Póstumo é o seu poemario "Última fuxida a Harar" co que acadou
o Premio da Crítica Galega de 1993.
   Que a terra me conforte,
a terra fresca
onde meus pais lavraron,
e sinta o seu lentor
e sinta a saiba
subir polas raices até o corpo
dos grandes castiñeiros.
Só por sentir as rulas
pousar-se levemente na saudade.

"Última fuxida a Hara

2002

Frei Martín Sarmiento
Villafranca (1695) Madrid (1772)

O seu verdadeiro nome era Pedro José García  Balboa. Fillo de
pontevedreses profesou de bieito en San Martín de Madrid (1710),
onde tomou o seudónimo. Foi cronista xeral da orde bieita.
Escribiu sobre historia natural, folclore, poesía, relixión, etnografía,
historia, filoloxía,... Deu grande importancia ao "ensino en galego"
nas nosas escolas. Precursor dos precursores e a mellor
representación dos "ilustrados".
   Sentáronse todos,
no campiño seco,
ollando ás de veces,
á vila en dereito.
   Alí merendaron
grandes e pequenos,
xuntaron merendas,
e todos comeron.
   Tampouco faltóu
para o cumprimento,
pantrigo da vila,
viño do Ribeiro.

"Coloquio de 24 gallegos rústicos"              

2001

Eladio Rodríguez González
Leiro (1864) A Coruña (1949)

Foi un dos corenta membros fundadores da R.A.G. Dirixiu o xornal
"El Noroeste" e colaborou en "Revista Galega" e "Galicia". Publicou
o poemarios "Folerpas", “Raza e Terra” e “Oraciós campesiñas”.
A súa poesía costumista está moi influenciada por Lamas Carvajal,
Curros, Cabanillas e Pondal. A obra que lle ocupou toda a súa vida
foi o "Diccionario enciclopédico Gallego-Castellano".
   Deixa que os bardos
da nosa terra
canten as tuas grorias
e as tuas grandezas;
deixa que anuncien con voz profética
tuas libertades;
deixa que alcendan
o fogo santo
da independencia...

"¡Galicia, esperta!"

2000

Manuel Murguía 
Arteixo (1833) A Coruña (1923)

En 1850 escribiu a súa primeira novela "Desde el cielo". O seu
libro de lecturas "La primera luz" foi declarado de interese para
as escolas gallegas. Casa en Madrid con Rosalía de Castro e en
1856 escribe o primeiro tomo da súa "Historia de Galicia".  Logo
de morrer Rosalía escribe "Los precursores" e é nomeado Cronista
Oficial do Reino de Galicia. Foi o primeiro presidente da Real
Academia Galega dende 1905 ata 1923.
   Se eu fora un Zorrilla a quen a Real
Academia Española lle permitiu na súa
escolla trocar o obrigado discurso de
recpeción en un poema de groria e
inmensa poesía, e me fose posibre darvos
o gran poema en que Galicia pide se fale
do poeta por excelenza, este discurso meu
sería nesta hora un digno homenaxe a
Pondal na lengua que el falaba e coa
inspiración que as musas lle asistían.

"Discurso na Real Academia Galega"

1999

Roberto Blanco Torres 
Cuntis (1891) Entrimo (1936)

Xornalista e poeta, emigra a Cuba onde dirixe os xornais bilingües
"La Alborada" "La Tierra Gallega". Regresa a Galicia en 1916 onde
dirixe numerosos xornais da época. Ocupou altos cargos durante
a República. Publicou o poemario "Orballo da media noite" e unha
colección de artigos e ensaios.
   Unha noite fuxeu da casa, e pol-a mañán
collérono na fraga e o pai doulle unha
tolena tremenda. Despois dormía nún
curruncho do faiado, coa porta pechada.
Non facía mais que traballar: ir co gando,
e botar a auga, rozar o toxo, cargar a leña
no carro, e lêr, lêr n-aquelas follas vellas,
todas molidas, roídas pol-a polilla.

"O derradeiro viaxe"

1998

Martín Codax - Mendiño 
Ría de Vigo (s.XIII-XIV)

Martín Codax figura con tres alcumes: Codax, Moxa ou de Vigo.
É o xograr galego-portugués máis coñecido, pois as súas cantigas
son as únicas das que se coñece a música, conservadas no
"Pergamiño Vindel".
Do xograr Meendiño, pouco se coñece, pero na única cantiga que
se coéce del faise referencia á ermida da illa de San Simón, na ría
de Vigo.
Ondas do mar de Vigo,
se vistes meu amigo?
   E ay Deus, se verrá cedo!
Ondas do mar levado,
se vistes meu amado?
   E ay Deus, se verrá cedo!
Se vistes meu amigo,
o por que eu suspiro?
   E ay Deus, se verrá cedo!
Se vistes meu amado,
por que ey gran coydado?
   E ay Deus, se verrá cedo!

"Pergamiño Vindel"(M.Codax)

1997

Documento PPS

Ánxel  Fole Sánchez
Lugo (1903-1986)

Narrador e xornalista. A súa prosa caracterízase por reflectir ao
máximo a lingua oral, sobre todo nos seus contos ou relatos
curtos, máis para sere contados que lidos. Grande riqueza léxica
e dialectal. "A lus do candil", "Escrito na néboa" e "Terra brava"
son algunhas das súas obras máis salientables.
   Pido perdón pol-o meu xeito de escribi-lo
galego, ínque sabendo que non teño por qué
pedilo. Sempre teiméi de escribire un galego
que fose galego falado. E conservá-la súa
fonética, non alterala na escritura. Por iso
mesmo conservo os guiós, que lle dan á
escritura do galego un certo aspeuto
ortopédico. Arrepresentar o galego asegún
se fala é unha procura vella en min.

"Contos da néboa"   

1996

Xesús  Ferro Couselo 
Valga (1906) Pontevedra (1975)

Licenciado en Historia. En Ourense dirixe o Museo Arqueolóxico e
o Arquivo Histórico Provincial. En 1946 presenta a súa teses
doctoral "Los petroglifos de términos y las insculturas rupestres"
dirixida por Armando Cotarelo Valledor.  A súa obra máis coñecida
é "A vida e a fala dos devanceiros".
    Prós que a cotío aposámolos ollos nos
estormentos medievais en galego, que a
milleiros se conservan aínda nos arquivos,
non é ningún segredo que o noso idioma
acadou o meirande desenrolo na Baixa
Idade Media.

"De cómo os escribáns..."

1995

Rafael Dieste Gonçalvez 
Rianxo (1899) A Coruña (1982)

En 1926 publica o libro de contos "Dos arquivos do trasno" e un
ano despois a obra de teatro "A fiestra valdeira". Destacado
intelectual republicán dirixe a revista "Nova Galiza" fundada por
Castelao en Barcelona (1937). Emigra a Arxentina despois da
guerra traballando na Editorial Atlántida. Regresa en 1961 a Galicia.
Ingresa na R.A.G. co discurso "A vontade de estilo na fala popular".
    Os seus pés, case sempre nús,
esparrancados do moito trotar e
acorazados de pel córnea contra a
carraxe de toxos e preduscos, calzan
ás vegadas choqueiras ruinas, e
destonces o vagamundo mostra certa
fachenda no andar.

"O vagabundo"
   

1994

Luis Seoane López Bos
Bos Aires (1910) A Coruña (1979)

Colabora en Lugo con Anxel Fole na revista "Yunque". En 1936
volve a Bos Aires, onde dirixe a revista "Galicia" do Centro Galego.
O I.A. Gráficas de Nova Iork selecciona a súa "Homenaje a la Torre
de Hércules" como un dos mllores libros de debuxos do mundo entre
1935-1945. Publica varios poemarios: "Galicia emigrante" e "As
cicatrices". Nos anos 60 volve a Galicia, onde funda con Isaac Díaz
Pardo o Laboratorio de Formas de Galicia.
   Cando os acróbatas e contorsionistas
e a muller con barbas
entoaban a súa cantiga de pelengrinos,
de vagamundos pelengrinos,
a belida moza errante
de ouro trsite e rosa
perdía no salto súa vida
de triste rosa e ouro.

"Na brétema Sant-iago"

1993

Eduardo Blanco Amor
Ourense (1900) Vigo (1979)

Poeta antes de 1936, escribiu "Romances galegos" e "Poema en
catro tempos" e prologou os "Seis poemas galegos" de Federico
García Lorca. Como narrador publicou "Os biosbardos", "A esmorga",
levada ao cine, e "Xente ó lonxe", considerada por moitos a máis
importante novela galega de todos os tempos. Tamén publicou
"Farsa para títeres" e "Teatro para a xente".
   A verdade é a verdade. Se cadra, eu
non son mellor nin pior ca iles, pero niste
caso eu tiña mentes de ser deicadiamente
doutro xeito, que vén sere o mesmo... Con
que pilláronme polas mans e fixéronme dar
voltas coíles e fixéronme rir e roldabamos
todos tres a rir, e da gargallada dos tres
saía a voce de Milhomes que cando ri
somella unha galiña, que por iso non me
asusta rir coíl onde hai xente, porque
chama moito a atención.

"A esmorga" 

1992

Fermín Bouza-Brey 
Ponteareas (1901) Santiago (1973)

Cofundador do Seminario de Estudos Galegos, é considerado o
iniciador do "neotrovadorismo" co seu poemario "Nao senlleira".
Investigador e divulgador da nosa arqueoloxía, etnografía e folclore,
os seus traballos atópanse nos "Arquivos do Seminario", no "Boletín
da Real Academia Galega", en "Nós", en "A Nosa Terra" e nos
"Cuadernos de Estudios Gallegos".
   Elas eran sete naos
todas de enxebre cristal
-sete bágoas orfas de olllos
que as quixeran derramar-,
que cun paxaro prisado
por un mar témero van
-cada paxaro unha trova
virxe de beizo mortal-.

"Nao senlleira"

1991

Álvaro Cunqueiro Mora
Mondoñedo (1911) Vigo (1981)

Fabulador, poeta, dramaturgo, ensaísta e incansable colaborador
da prensa galega. En 1932 publica o primeiro libro de poemas "Mar
ao norde" e en 1955 a primeira obra narrativa, "Merlín e familia".
Acadou o Premio Nacional da Crítica (1958) con "As crónicas do
Sochantre" e o Premio Valle Inclán de teatro con "A noite vai
coma un río", publicada en 1960.
   Nunca  galano coma iste, digo eu, lle foi
feito a un rapaz, e, coma dun corno
maravilloso, eu tiro fita tras fita, conto tras
conto, e cos meus propios ollos miro pasar
toda aquela troupada profana que a Merlín
acudía i aos seus sete saberes: en Merlín
anúncianse, tal as liñas dun xastre invisibre,
tódolos camiños do trasmundo. Il, o mestre,
facía o nó que lle pedían. Xa o veredes.

"Merlín e familia"  

1990

Luis Vázquez Fdez-Pimentel
Lugo (1895-1958)

Médico de profesión. Como poeta deuse a coñecer na revista de
Lugo "Ronsel", que dirixían Correa Calderón a Álvaro Cebreiro. O
seu poemario máis importante, "Sombra do aire na herba", foi
publicado un ano despois do seu pasamento. Afeccionado á boa
música, proxectou xunto con Bal e Gay, a creación dun ballet
galego para o que chegou a escribir algúns guións.
Punteiros de gaita
acompañábano.
O pai, de negro;
       no mar, unha vela
            branca.
Os amiguiños levábano.
       Non pesaba nada.

 "Enterro do neno pobre"        

1989

Documento PPS

Celso Emilio Ferreiro
Celanova (1912) Vigo (1979)

Con vinteún anos publicou o seu primeiro libro de poemas,
"Cartafol de poesía". Pero é "Longa noite de pedra", éxito literario
galego da posguerra, co que se inicia unha nova etapa da poesía
social, anteriormente exercida por Curros, Cabanillas ou Luis
Seoane. Outras obras poéticas súas son "Viaxe ao país dos
ananos", "O soño sulagado" e "Antipoemas".
   O teito de pedra.
De pedra son os muros
i as tebras.
De pedra o chan
i as reixas.
As portas,
as cadeas,
o aire,
as fenestras
as olladas
son de pedra.
Os corazós dos homes
que ao lonxe espreitan
feitos están
tamén
de pedra.    "Longa noite de pedra" 

1988

Ramón Otero Pedrayo
Ourense (1888-1976)

Polígrafo, orador e bo coñecedor da nosa historia e xeografía, é
considerado o patriarca das letras galegas. Pertenceu ás
Irmandades da Fala, ao Seminario de Estudos Galegos e ao Partido
Galeguista Republicán, sendo deputado en Cortes. Formou parte
do grupo ourensán da Xeración Nós, que tentaba a europeización
da nosa cultura; idea que recolle na novela "Arredor de si".
   E sin teimar nunha frase heroica,
atendendo mandado da concencia
histórica, podemos asegurare ser millor
unha Galiza probe falando galego que
unha rica usando outra língoa.

1987

Francisca Herrera Garrido
A Coruña (1869-1950)

Primeira muller en ser elexida membro numerario da Real Academia
Galega, se ben nunca chegou a ler o seu discurso de ingreso. A
poeta romántica, que tivo por modelo literario a Rosalía de Castro,
escribiu "Sorrisas e bágoas", "Almas de muller... volallas n'a luz" e
"Frores do paxareco". "Néveda" foi a súa primeira novela.
   Por chas donar pra teu libro
¡despoxáronse das follas!
¡Dende que as levache é inverno,
nestas montaiñas nosas!
Deixa. Santa mulleriña,
dixa que humildiña envolva,
en amante relembranza,
teu ramo de "Follas Novas".

"Por qué o nomean "Follas Novas" 

1986

Aquilino Iglesia Alvariño
Abadín (1909) Santiago (1961)

Membro da Real Academia Galega e fecundo "poeta do Norte
de Lugo", un dos máximos representantes do "paisaxismo
humanístico" na poesía galega. Foi un gran crítico, ensaísta e
traductor ao galego de textos clásicos latinos. Autor de "Cómaros
verdes", o primeiro libro de poemas en galego publicado despois
da Guerra Civil.
   Os prados ca outonía verdegados,
son ledos de armentio e de pastores.
A erbe é mol e nova. O sol, morniño.
As álbores, máis outas e máis craras
como raias de tinta en vidro limpo.

"Cómaros verdes" 

1985

Antón Losada Diéguez
Boborás (1884) Pontevedra (1929)

Tivo o mérito de ser o animador do grupo "Nós" e o de presidir a
I Asamblea Nacionalista (Lugo 1918), verdadeiro acto de
nacemento do nacionalismo galego. A súa escasa producción
escrita, principalmente ensaística, atópase nas publicacións da
época "A Nosa Terra", "La Región", "Nós", etc. Foi membro da
Real Academia Gallega y del Seminario de Estudios Gallegos.
   A fala galega ten dereito como tódalas
lingoas a facer colleita n-o lenguaxe técnico
fillo o mais d'el das lingoas crásicas adoando
as parolas ó seu mesmo xeito. Ningunha fala
se chama probre por facer tal achego.

"Encol da prosa galega"

1984

Armando Cotarelo Valledor
Vegadeo-Asturias (1879) Madrid (1950)

Erudito e precursor do teatro galego contemporáneo, tivo a sorte
de que a meirande parte das súas obras fosen representadas no
mesmo ano de ser publicadas. Cabe salientar "Mourenza", de
ambiente mariñeiro. Foi un dos fundadores e o primeiro presidente
do Seminario de Estudos Galegos. En prosa publicou unha
colección de "Contos de Nadal".
   LUMIA: - Dinque o urco é un can moi
grande que en noites pechas sae do mar,
e vai por as rúas e por congostras
ouveando con outros cans que acoden a
lle dar escolta. Leva unha cadea arrastro.
Por veces detén-se, e todo-los mais fan-lle
roda, calados.
   MADALENA: (esterrexendo) - ¡Que medo!
   LUMIA:- Cousas de rapaces.

"Mourenza"

1983

Manuel Leiras Pulpeiro
Mondoñedo (1854-1912)

Médico de profesión. Poeta e "buscador" da lingua, realizou
traballos de recollida do galego da bisbarra mindoniense. Só
publicou, en vida, "Cantares Gallegos" de temática costumbrista,
patriótica e anticlerical. Neste libro algúns dos poemas están
escritos nun galego de tal enxebreza que chegan a parecer
cantigas populares.
   Mentras que canta que cantas
andas de enriba para embaixo,
ando eu, por tras as silveiras,
aqueloutrada, acorando.

"Cantares Gallegos" 

1982

Luis  Amado Carballo
Pontevedra (1901-1927)

Colaborador en diversas revistas e xornais da época, "A Nosa
Terra", "El Pueblo Gallego", "El Diario de Pontevedra", etc. Como
escritor estreouse con dúas narracións curtas, "Maliaxe" e  "Os
pobres de Deus". Poeta de resoancias vangardistas, tentou
humanizar a paisaxe da súa terra nos seus versos. Só publicou
en vida "Proel". Póstumo foi o libro de poemas "O galo".
   Da beira do río
chegaban cantigas,
choutando nas leiras
molladas de risas.

"Proel" 

1981

Vicente Martínez-Risco
Ourense (1884-1963)

Fundador, xunto con Castelao, Otero Pedrayo e outros da revista
"Nós" e membro sobranceiro desta xeración, da que trata na súa
obra "Nós, os inadaptados". Presidiu a Sección Etnográfica do
Seminario de Estudos Galegos. Deixounos escrita a súa idea de 
Galicia en "Teoría do Nacionalismo galego". A súa novela máis
coñecida é "O porco de pé".
   ... o galego vive, fálase polas catro
quintas partes da poboación, i áchase
hoxe nunha das suas épocas de maor
frolecemento literario, convertíndose en
instrumento de espresión científica e de
produción filosófica.

"Teoría do Nacionalismo galego" 

1980

Afonso X "O Sabio"
Toledo (1221) Sevilla (1284)

Rei de Castela e de Galicia. Autor das "Cantigas de Santa María",
conxunto de máis de catrocentas poesías de amor e relixiosas
dedicadas a cantar os miragres da Virxe; o cancioneiro relixioso
máis famoso da lírica galego-portuguesa; do que se conservan
catro códices, sendo o máis completo o da Biblioteca do Escorial.
   Sen calar
nen tardar
debe todavía
om'onrrar
e loar
a Santa María.

"Cantigas de Santa María"

1979

Documento PPS

Manoel Antonio Pérez Sánchez
Rianxo (1900-1930)

Poeta de temática mariñeira, só chegou a publicar en vida "De
catro a catro" (Follas d'un diario d'abordo do pailebote "Constantino
Candeira"). Aínda de non chegou a crear escola, é considerado o
guía do moveimento vangardista en Galicia. O resto da súa obra
foinos dada a coñecer máis tarde por Domingo García Sabell.
   Roubáronnos o Sol
O paquebote esmaltado
que cosía con liñas de fume
áxiles cadros sin marco.

"De catro a catro" 

1978

Antonio López Ferreiro
Santiago (1837) Vedra (1910)

Foi coengo da catedral compostelá. Cultivou a novela histórica de
tradición romántica con "O castelo de Pambre". Pero a súa obra máis
importante está a ser a monumental "Historia de la Santa Apostólica
Metropolitana Iglesia de Santiago de Compostela", en once volumes,
que resulta ser unha minuciosa historia de Galicia, aínda que en castelán.
   ... para todos era labianta e falangueira;
pero a sua labia era tan natural e tan sin
noxentas e empalagantes solermeirías, que
con ela á todos tiña comprados.

"O castelo de Pambre"

1977

Documento PPS

Antón Vilar Ponte
Viveiro (1881) A Coruña (1936)

A súa importancia na literatura galega débella ao seu labor xornalístico
como director do semanario "A Nosa Terra" das Irmandades da Fala que el
mesmo promovera en A Coruña. Non menos transcendente foi a súa
actividade política a prol do galeguismo, como Deputado en Cortes.
Tamén cultivou o teatro e mesmo colaborou con Cabanillas no drama
"O Mariscal".
   A nosa lingua é o camiño de ouro da nosa
redención e do noso progreso:sin a lingua
morreremos como pobo, e nada
significaremos endexamais na cultura
universal.

"Pensamento e Sementeira"

1976

 Ramón Cabanillas Enríquez
Cambados (1876-1959)

O poeta "oficial" das Irmandades da Fala e membro da Real Academia
Galega, publicou o seus primeiros libros en A Habana: "No desterro" e
"Vento mareiro". A súa "Antífona da cantiga", estudo e antoloxía de
cantigas populares é o primeiro libro que publicou a Editorial Galaxia
(1951). Escribiu as pezas teatrais "A man de Santiña" e "O Mariscal".
   Quero ouír cantar o cuco,
sentir o oubeo dos cans
e escoitar na lonxanía
aturuxos e alalás,
ó erguerse a lúa de prata
sobre a esmeralda do mar.

"No desterro" 

1975

Xoán  Manuel Pintos Villar
Pontevedra (1811) Vigo (1876)

Avogado de profesión, acadou un lugar sobranceiro na literatura galega
coa súa obra "A gaita gallega". Trátase do primeiro libro da literatura do
Rexurdimento, sendo publicado dez anos antes que "Cantares Gallegos"
de Rosalía. Escrito en versos sinxelos con algunhas prosas intercaladas,
resulta ser un manual de iniciación no idioma galego.
   Chíi, íi, íi, íi,
   Óo, óo, óo, óo.
Tou porroutóu porroutóu porroutiña
tou porroutóu porroutóu porroutóo.
Velo ahí tedes tocando o Gaiteiro
velo ahí tedes co tamborileiro,
velo ahí tedes pesares quitando
velo ahí tedes a xente alegrando.

"A gaita gallega" 

1974

Xoán Vicente Viqueira
Madrid (1886) Bergondo (1924)

Membro das Irmandades da Fala de A Coruña e catedrático de filosofía,
escribiu numerosos tratados de filosofía e psicoloxía en castelán. En galego
cultivó a prosa de temática galeguista e a lírica amorosa e paisaxística,
recollidas no libro "Ensaios e poemas". A prosa relacionada co ensino
recóllese en "Nosos problemas educativos".
   ¡Galegos, amade a vosa lingua, porque
ela é un rico tesouro oculto! Amádea,
faládea, cultivádea; desenterrade o tesouro
que garda o xigante alarbio da tiranía.

"A nosa língua" 

1973

Manuel  Lago González
Tui (1865) Santiago (1925)

Arcebispo de Santiago, membro de honra do Seminario de Estudos
Galegos. Aínda que non chegou a publicar ningún libro, ademáis de
escritos relixiosos e colaboracións na prensa da época, deixounos máis
de medio cento de poemas en galego. Produción que hoxe en día
coñecemos grazas á súa recuperación por parte de Filgueira Valverde.
   Oína cando era neno
tan gasalleira e tan doce
que coidéi  que eran os ánxeles
que do meu berce no borde...

  "A fala galega"            

1972

Valentín Lamas Carvajal 
Ourense (1849-1906)

Dedicado ao xornalismo deuse a coñecer moi axiña como poeta popular e
costumista, con "Espiñas, follas e flores", "Saudades gallegas" e "A musa
das aldeas". Nembargante debe a súa sona á obra en prosa "O Catecismo
do labrego", poida que a máis popular da bibliografía galega. Tamén é de
temática popular "Gallegada", o outro libro seu en prosa.
   Fillo daquela raza de artistas que nas
romaxes da nosa terra foron noutros
tempos encanto das rapazas, legría dos
nenos e axudante dos mozos trouleados,...

"Tipos e costumes do país"                  

1971

Gonzalo López Abente
Muxía (1878-1963)

Pertencente á xeración das Irmandades da Fala, deuse a coñecer como
poeta con "Escumas da ribeira", ao que seguiron outros cinco, todos eles
con elementos modernistas ao estilo de Cabanillas. Escribiu varias novelas
curtas, polo xeral de ambiente mariñeiro como "O deputado por Beiramar",
e a peza teatral "María Rosa".
   O mar, galán namorado
cantando chega hastra a orela,
e nos pes do ben amado
deixa unha ofrenda sinxela;
soberba, altiva, a montana
sinte de aquel bico o ardore
i unha furna abre na entrana
nun terremoto de amore.

"A furna" 

1970

Marcial Valladares Níñez
A Estrada (1821-1903)

Un dos precursores do noso Rexurdimento literario. Ademáis do seu labor
como lingüista, publicando unha gramática e un diccionario da nosa lingua, escribiu algúns poemas de carácter costumista ao xeito popular. Facilitou material folclórico a Antonio Machado. Tén o mérito de ser o autor da primeira novela en galego "Maxiña ou a filla espúrea".
   ...era unha mañán de maio; empezaba
a esclarecer, e ladrando os cans nas erias,
daban a senté que pasaba polas congostras;
cantaban xa o millangarrido, a bubela e o
cuco nas carballeiras, o merlo e o reiseñor
nos salgueirales, o paspallás entre os
centeos, e os xílgaros e carriciños, os
chincheiros e siríns desfacíanse nos eidos
mirando cada un para o seu amor...

"Romaría no Pico Sacro" 

1969

Antonio Noriega Varela 
Mondoñedo (1869) Viveiro (1947)

Coñecido como o "poeta da montaña" polas súas composicións, nas que
cantou ás cousas humildes da natureza e da vida labrega, só escribiu o
libro "Montañesas", que logo levaría por título "Do ermo". Tamén publicou
unha escolma de cantares populares "A Virxe e a paisanaxe" e outra
de ditos e refráns co título de "Como falan os brañegos".
   Nosa fala é un paxariño
que adoita fague-lo niño
no seio do hirsuto monte:
ben na pola dun espiño
ben a beira duna fonte.

"Do ermo" 

1968

Florentino López Cuevillas 
Ourense (1886-1958)

Unha das figuras máis relevantes da Xeración Nós, xunto con Otero
Pedrayo e Vicente Risco. Salientou polo seu labor de investigador da
prehistoria de Galicia. Na súa obra póstuma "Prosas galegas" (1962),
recóllese unha escolma dos seus estudos, ensaios, sembranzas de
escritores galegos e creacións literarias. 
   Mira o que fas Trasno. Ti naciches na
aldea, ti andaches nos piñeirais, nos
soutos e nas fragas; ti ainda levas na
cachola un pucho de la e nos pés unhas
chancas de pau de amieiro.

"Prosas galegas"

1967

Manuel Curros Enríquez
Celanova (1851) A Habana (1908)

O poeta "ceibe" por excelencia do noso Rexurdimento literario. O seus
poemarios máis importantes son "Airiños da miña terra" e "O Divino
Sainete". Foi un dos fundadores e primeiro presidente da Asociación
Iniciadora e Protectora da Academia Galega, que se constituiría en Real
Academia Galega en 1906.
   Esa fala pulida, idioma úneco,
Máis qu'hoxe enriquecido, e máis perfeuto,
Resume d'as palabras máis sonoras
Qu'aquelas n'os deixaran como un herdo;
Ese idioma, compendio d'os idiomas,
Com'onha serenata pracenteiro,
Com'onha noite de luar docísimo.
Será -¿qué outro sinon?- será o galego.

"Aires d'a miña terra" 

1966

Francisco Añón Paz 
Outes (1812) Madrid (1878)

Un dos poetas precursores do Rexurdimento, colaborou nos xornais da
época como "El Idólatra de Galicia" ou "El Recreo Compostelano" entre
otros. O seu poema "A Galicia" foi premiado nos primeiros Xogos Florais de
Galicia, celebrados en A Coruña. Foi inmortalizado polo propio Curros
Enríquez ao facelo o seu guía e conselleiro en "O Divino Sainete".
   ¡Ai!, esperta, adorada Galicia
dese sono en que estás debruzada;
do teu rico porvir a alborada
polo ceo enxergñandose vai
xa cantando os teus fillos te chaman,
e cos brazos en cruz se espreguizan...
¡Malpocados! o que eles cobizan
é un bico dos labios da nai.

"A Galicia" 

1965

Documento PPS

Eduardo Pondal Abente
Ponteceso (1835) A Coruña (1917)

Figura cume do Rexurdimento, mereceu o alcume de "O Bardo" pola
súa defensa das nosas orixes célticas. O seu principal libro, "Queixumes
dos pinos", contén o poema "Os pinos"; letra do Himno Galego que, con
música de Pascual Veiga, estreouse no Centro Galego de A Habana o 20
de Decembro de 1907. Foi membro da Real Academia Galega.
   A lingua tiveran
por lingua de escravos,
esquenceran os patrios acentos
soedosos e brandos;
dos propios acentos
tiveran vergonza.

"Queixumes dos pinos" 

1964

Documento PPS

Alfonso Castelao Rodríguez
Rianxo (1886) Bos Aires (1950)

Membro da Xeración Nós, das Irmandades da Fala, da Real Academia
Galega e deputado nas Cortes polo Partido Galeguista. Debuxante,
narrador, dramaturgo e ensaísta, publicou "Un ollo de vidro", "Cousas",
"Os vellos non deben de namorarse" e "Sempre en Galiza", obra que
foi considerada por moitos como a "Biblia do galeguismo".
   Galiza, como grupo étnico, ten dereito
a diñificar a lingoa que o seu propio xenio 
reou, porque é unha lingoa capaz de ser
vehiculo da cultura universal, porque lle
sirve para comunicarse cos povos de fala
portuguesa, porque non ten outra mellor
para expresar os seus sentimentos e
porque perdéndoa xa non lle quedaría
ningunha razón de eixistir.

"Sempre en Galiza" 

1963

Rosalía   de Castro
Santiago (1837) Padrón (1885)

Foi unha das figuras sobranceiras do noso Rexurdimento literario, con
Curros e Pondal, polos seus poemarios "Cantares Gallegos" e "Follas
Novas". Estivo casada con Manuel Murguía, primeiro presidente da Real
Academia Galega. Así mesmo, polo seu libro "En las orillas del Sar",
acadou a sona de ser unha das mellores poetas do século XIX español.
   Misterios da tarde,
muramuxas da noite;
cantarte hei,Galicia,
na beira das fontes.
   Que asimo pediran,
que asimo mandaran
que cante e que cante
na lingua que eu falo.

"Cantares Gallegos"